ΨΗΓΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Η ιστορία δεν είναι μονοκόμματη ή κομμένη και ραμμένη στα μέτρα και σταθμά που βολεύουν ή συμφέρουν. Φτιάχνεται από ψήγματα που φτιάχνουν τα μεγάλα και είναι πολύτιμα για την κατανόηση των τρανών και των σπουδαίων. Μην αφήσουμε να πάει χαμένο το παραμικρό. Να αναζητήσουμε, να κατανοήσουμε, να μάθουμε και να διδάξουμε τις γνώσεις σε κάθε αχόρταγο νου. Γιατί η Ιστορία έχει ρίζες βαθιές στο είναι μας. Γιατί η Ιστορία έχει τη συνήθεια να επαναλαμβάνεται. Γιατί ό, τι δεν ξεχνάμε δεν πεθαίνει ποτέ!

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ιστορία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 28 Οκτωβρίου 2025

ΑΦΑΝΕΙΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ- ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟ- ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΖΑΪΜΙΔΗΣ

Στα πλαίσια της τριπλής Κατοχής της Καστοριάς και με την ανοχή και την στήριξη των Ιταλών και αργότερα των Γερμνών κατακτητών, οι βουλγαρικές βιαιοπραγίες έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Δεν ήταν τυχαία η επιλογή και τοποθέτηση σε καίριες θέσεις του Βούλγαρου συνδέσμου Αντόν Κάλτσεφ και του Ιταλού υπολοχαγού Τζιοβάννι Ραβάλλι. Πίστοί φιλοι, ετοίμαζαν την εκδίκησή τους προς τον Καστοριανό λαό με ιδιαίτερο μένος και διαστροφή. Δημιούργησαν τα "τάγματα ερευνών" με σκοπό την εκκαθάριση της Δ. Μακεδονίας από ταραχοποιά στοιχεία. Η τρομοκρατία που τους βοηθούσε να επιβληθούν στο λαό έφτασε στο αποκορύφωμά της με τις μαζικές εκτελέσεις αμάχων, οι οποίοι επιλέγονταν με φυλετικά και όχι μόνο κριτήρια. Άλλες φορές η επιλογή γινόταν απλώς και μόνο από τις προτιμήσεις των κομιτατζήδων. Και το λουτρό αίματος κρατούσε καλά για χρόνια.

Εικόνα 1: Ο Ραβάλλι και Κάλτσεφ στη δίκη τους εν μέσω των δεσμωτών τους

Ο Θεμιστοκλής Ζαϊμίδης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Σαμψούντα του Πόντου το 1904. Ασχολούνταν κυρίως με την παραγωγή καπνού. Εκεί γνώρισε και αρραβωνιάστηκε τη Μαρία γεννημένη το 1907, μετέπειτα σύζυγό του. Τους πρόλαβαν όμως τα γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής και της Γενοκτονίας των Ποντίων το 1922, και πήραν το δρόμο για τη θάλασσα για να φτάσουν στην Ελλάδα.

Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η μητέρα της Μαρίας σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μιας επίθεσης των Τούρκων για να διώξουν τους Έλληνες. Οι Τούρκοι της εν λόγω ομάδας προσπάθησαν να βιάσουν την δύστυχη γυναίκα. Αυτή όμως με περισσή εξυπνάδα, μάζεψε μικρά παιδιά γύρω της, να κρατάνε σφιχτά την φούστα της και να φωνάζουν δυνατά. Με τον κόσμο που μαζεύτηκε, οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να ματαιώσουν το σχέδιό τους και χτύπησαν τη γυναίκα πολύ δυνατά με τον υποκόπανο των όπλων τους. Το αποτέλεσμα ήταν να πάθει αιμορραγία και να ξεψυχήσει σε δύο μέρες μέσα. Η Μαρία βίωσε για δεύτερη φορά την τρομερή απώλεια, εφόσον οι Τούρκοι είχαν προ καιρού σκοτώσει και τον πατέρα της, Χρήστο. Τον άρπαξαν και τον κρέμασαν. Όμως το σκοινί που τον έπνιγε κόπηκε. Αμέσως τον κρέμασαν με άλλο σκοινί και τον αποτέλειωσαν. Κατόπιν το μετάνιωσαν, επειδή θεώρησαν ότι για αν κοπεί το σκοινί την πρώτη φορά, ο Αλλάχ ήθελε τον άνθρωπο ζωντανό και αυτοί παρέβησνα το θέλημά του. Γι' αυτό και σχεδόν αμέσως έβγαλαν ένα νόμο που έλεγε ότι αν κατά τη διάρκεια του απαγχονισμού κοπεί το σκοινί, ο τιμωρημένος αφήνεται ελεύθερος.

Τη Μαρία με τις αδελφές της τις πήρε η γιαγιά τους, η οποία ήταν πολύ μεγάλης ηλικίας και διπλωμένη στα δύο από τους κόπους μιας ζωής. Στο δρόμο τους συνάντησε ο Θεμιστοκλής και συμπόνεσε την ηλικιωμένη γυναίκα με τα μικρά κορίτσια. Τις βοήθησε και έφτασαν όλοι μαζί στη θάλασσα που τους περίμεναν καράβια για την Ελλάδα για την ανταλλαγή των πληθυσμών. Έκαναν όλο αυτό το δρόμο με τα πόδια. Εκεί ζήτησε από τη γιαγιά το χέρι της Μαρίας. Φτάνοντας όμως στον Πειραιά, πάνω στο συνωστισμό και τη μεγάλη λαοθάλασσα των προσφύγων, χάθηκαν. Ο μέν Θεμιστοκλής μεταφέρθηκε στη Δράμα, η δε Μαρία στο Άργος Ορεστικό. Μόνο αργότερα έμαθε ο Θεμιστοκλής που βρισκόταν η Μαρία και ήρθε στο Άργος και την βρήκε. Τέλεσαν τον γάμο τους και παρέλαβαν τον κλήρο που τους αναλογούσε.

Αμέσως ο Θεμιστοκλής ασχολήθηκε με αυτό που γνώριζε καλά να κάνει: τα καπνά. Και αυτά του απέδιδαν αρκετά ώστε να χτίσει ένα σπίτι 8 δωματίων και να ζει την οικογένειά του με αξιοπρέπεια. Γι αυτό το λόγο και θεωρούταν πλούσιος από τον περίγυρό του.

Εικόνα 2: Ο Θεμιστοκλής Ζϊμίδης και σύζυγός του Μαρία

Ο Θεμιστοκλής ήταν διορατικός άνθρωπος και αρκετά μυστικοπαθής. Έβλεπε τον πόλεμο να έρχεται. Κρυφά και από τη γυναίκα του ακόμα έσκαψε μεγάλες τρύπες στο οικόπεδο του σπιτιού του. Έσκαβε βράδυ με κάθε επιφύλαξη όταν όλοι κοιμούνταν. Έβαλε μεγάλα βαρέλια στις τρύπες και τα γέμισε σιτάρι. Μετά κάλυψε με χώμα και έκρυψε έτσι καλά τα βαρέλια.

στηναρχή του πολέμου, εκμηστηρεύτηκε στη γυναίκα του ότι δεν επρόκειτο να επιζήσει.

- Μαρία, εγώ θα χαθώ σ' αυτόν τον πόλεμο. Εκεί, (έδειξε τα μέρη που είχε κρύψει τα βαρέλια), θα πηγαίνεις νύχτα και θα βγάζεις το σιτάρι. Θα το πηγαίνεις στο μύλο να το αλέθεις, να έχουν τα παιδιά να τρώνε ψωμί.

Αυτή η διορατικότητα και ενέργειά του έσωσε την οικογένειά του σ' αυτόν τον πόλεμο και στον χειρότερο επερχόμενο, τον Εμφύλιο.

Στις 17 Μαρτίου 1943 άρπαξαν τον Θεμιστοκλή σχεδόν μέσα στο σπίτι του. Μαζί με άλλους 8 οδηγήθηκε στις φυλακές του Άργους Ορεστικού. Συνολικά οι συλληφθέντες ήταν οι:

1) Ευάγγελος Γιαγκόπουλος

2) Γεώργιος Μπακαΐμης

3) Στυλιανός Ιακωβίδης

4) Ευστάθιος Ευσταθιάδης

5) Ηλίας Ελευθεριάδης

6) Θεμιστοκλής Ζαϊμίδης

7) Αργύριος Γκούτιος

8) Μιχαήλ Μαγγιλιώτης

9) Αβραάμ Παυλίδης από το συνοικισμό Βέρνης

Τους οδήγησαν στο βουλγαρικό φρουραρχείο. Εκεί ο αρχικομιτατζής φρούραρχος τους ρώτησε αν είναι Έλληνες ή Μακεδόνες, εννοώντας Βούλγαροι. Φωνάζοντας του απάντησαν: "Είμαστε όλοι Έλληνες!".

Μετά από αυτό, στις 26 Μαρτίου, τους οδήγησαν στο Νεκροταφείο Καστοριάς που βρισκόταν έξω από την πόλη, στο δρόμο για τον Απόσκεπο. Εκεί ήταν και ο τόπος εκτέλεσης όλων των κρατουμένων. Τους έστησαν μπροστά στο απόσπασμα και τους τουφέκισαν.

από κει και πέρα, η ζωή της οικογέμειας του Θεμιστκολή ήταν πολύ δύσκολη. Επειδή τους θεωρούσαν πλούσιους, οι αρμόδιοι θεωρούσαν ότι δεν δικαιούνται την βοήθεια της UNNRA.

Όμως τα κατάφεραν.

Ο Θεμιστοκλής βρίσκεται θαμμένος στο νεκροταφείο του Άργους Ορεστικού μαζί με τη αγαπημένη του Μαρία. Το μνήμα είναι δωρεά του Δήμου Άργους Ορεστικού επί δημαρχίας Μιχαήλ Ζάχου, ως ελάχιστη ένδειξη σεβασμού και τιμής στο πρόσωπό τους. Εκεί αναπαύονται εν ειρήνη.

Εικόνα 3: ο τάφος του Θεμιστοκλή και της Μαρία Ζαϊμίδη

Το 2024, ο εγγονός τους Θεμιστοκλής, εκ του γιου τους Χρήστου, έφτιαξε εις μνήμην τους μια βρύση να σταματά και να δροσίζεται ο ευλαβής προσκυνητής των νεκρών. Βρίσκεται ακριβώς μπροστά από το μέρος του νεκροταφείου που έχει αναγορευτεί ως νεκροταφείο πεσόντων στρατιωτών.

Εικόνα 4: η βρύση εις μνήμιν του Θεμιστοκλή και της Μαρίας Ζαϊμίδη

Προς τιμήν αυτού του αφανούς ήρωα, η Πολιτεία ονόμασε μία οδό με το όνομά του.

Εικόνα 5: η οδός του Άργους Ορεστικού Θεμιστοκλή Ζαϊμίδη

ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ

ΠΗΓΕΣ:

ΤΟ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΟΝ ΟΡΓΙΟΝ ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝ (1941-1944)- ΕΜΜ. Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Προσωπικό αρχείο συνεντεύξεων και φωτογραφιών

Εικόνα 1: ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Παρασκευή 26 Μαρτίου 2021

ΑΦΑΝΕΙΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ- ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟ- ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

Στα πλαίσια των Βουλγαρικών βιαιοπραγιών, με αρχηγό τον Βούλγαρο σύνδεσμο Αντόν Κάλτσεφ, το λουτρό αίματος δεν άφησε ούτε μια γωνιά της Δυτικής Μακεδονίας να μη λουστεί στο αίμα. Ήταν γνωστός για την εμμονή του στην τρομοκρατία, και εφεύρισκε συνεχώς νέους τρόπους βασανισμού και δολοφονιών. Ένας από αυτούς ήταν η τακτική μαζική εκτέλεση τυχαίων και μη πολιτών. Δικαίως ονομάστηκε «ο κακός δαίμων της Δυτικής Μακεδονίας». Αρκούσε μόνο μια υπόδειξη των κομιτατζήδων. Με τις ευχές του εγκληματία Ιταλού υπολοχαγού Τζιοβάνι Ραβάλλι, που ήταν ο πιστότερος φίλος του Βούλγαρου. Δημιούργησε τα «τάγματα ερευνών» με σκοπό την εκκαθάριση της Δυτικής Μακεδονίας από τα αντιδραστικά στο καθεστώς στοιχεία. Ή και από όποια άλλα «στοιχεία» υποδείκνυαν οι Βούλγαροι και κομιτατζήδες φίλοι τους. Και το λουτρό αίματος ξεκίνησε.

Φωτογραφία 1: Κάλτσεφ και Ραβάλλι στη δίκη τους

Θύματα πάμπολλα σπάρθηκαν στα ματωμένα χώματα. Άνθρωποι καθημερινοί, πολίτες αφοσιωμένοι στη ζωή τους, χωρίς διενέξεις, που αγαπούσαν την πατρίδα και την οικογένειά τους. Έτσι, σαν σήμερα, λαμβάνουν χώρα 2 ομαδικές εκτελέσεις Αργιτών στο Άργος Ορεστικό και στην Καστοριά. Οι συλλήψεις άμεσες, κατηγορητήρια ανύπαρκτα, και εκτελέσεις ακόμα πιο άμεσες.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Πέτρου Κανόπουλου.

Ο Πέτρος Κανόπουλος γεννήθηκε στη Βόρειο Ήπειρο περίπου στα 1890. Γεννήθηκε Κάπου στην ευρύτερη περιοχή της Κορυτσάς. Ήτανε μία πολυμελής οικογένεια είχε πολλά αδέρφια. Το αποτέλεσμα ήταν να φύγει πολύ νωρίς μετανάστης στην Αμερική. Έμεινε περίπου 10 χρόνια εκεί. Στη Νέα Υόρκη. Επέστρεψε το 1920. Έφερε αρκετά χρήματα που έκανε στην Αμερική.

Φωτογραφία 2: ο Πέτρος Κανόπουλος στα χρόνια της μετανάστευσής του στην Αμερική.

Τα επένδυσε στην αγορά του σπιτιού του στο Άργος Ορεστικό, που ανήκε σε κάποιον Τούρκο παλιότερα. Ήρθε στο Άργος Ορεστικό επειδή είχαν έρθει συγγενείς του εδώ πέρα. Μετά την αγορά του σπιτιού, ασχολήθηκε με το εμπόριο των πήλινων. Το Άργος Ορεστικό ήταν κέντρο αγγειοπλαστικής εκείνη την εποχή της Δυτικής Μακεδονίας. Η δουλειά του έφτασε μέχρι και τη Θεσσαλονίκη, πόσο καλός έμπορος ήταν. Αργότερα, άφησε το εμπόριο των πήλινων, για Άνοιξε ένα μπακάλικο. Ήταν σούπερ μάρκετ εκείνη την εποχή, είχε τα πάντα μέσα. Παντρεύτηκε την Κυριακούλα Λαγγιώτη από την Καστοριά και δημιούργησαν την οικογένειά τους.

Φωτογραφία 3: το ζεύγος Κυριακούλα Λαγγιώτη και Πέτρος Κανόπουλος

Ήταν ένας άνθρωπος που γνώριζε πέντε γλώσσες, πολύ μορφωμένος για την εποχή του. Για αυτό το λόγο, οι συναναστροφές του στο Άργος Ορεστικό ήταν δάσκαλοι, έμποροι, και γενικά επιφανείς στο Άργος Ορεστικό εκείνης της εποχής. Με την κυρία Κούλα απέκτησαν δύο παιδιά Ένα αγόρι, και ένα κορίτσι. Το αγόρι ονομαζόταν Παναγιώτης αλλά απεβίωσε πολύ νωρίς επειδή χτυπήθηκε από τη μάστιγα της, την διφθερίτιδα. Η κόρη τους ονομαζόταν Ωραιοζήλη. Το 1943, κατά τη γερμανική κατοχή, το μαγαζί του λεηλατήθηκε και όπως ήταν αναμενόμενο η επιχείρηση καταστράφηκε. υπήρχαν υπόνοιες ότι εργαζόταν για την εθνική αντίσταση. Αυτό που συνήθιζε να λέει στη γυναίκα του ήταν " δεν χρειάζεται να ξέρεις, γιατί όσα λιγότερα ξέρεις, πόσο καλύτερα θα είσαι ασφαλισμένη εσύ και το παιδί μας".

Φωτογραφία 4: ο Πέτρος Κανόπουλος προς το τέλος της ζωής του

Στις 25 Μαρτίου εκείνης της χρονιάς, όπως ορίζει το έθιμο, είχαν μαγειρέψει γριβάδι για να φάνε. Κάποια στιγμή Χτύπησε η πόρτα και ήταν ένας κομιτατζής με όπλο και ζήτησε να τον πάρει στο Φρουραρχείο. Φρουραρχείο υπήρχε στο Άργος Ορεστικό. Προσπάθησε να καθησυχάσει τις γυναίκα του λέγοντας ότι είναι τυπικό το ζήτημα γιατί δεν έχει κάνει κανένα κακό. Επρόκειτο για μία τυπική κατάθεση. Όμως τον κράτησαν στο Φρουραρχείο. Η σύζυγος του ζήτησε βοήθεια από έναν γνωστό ο οποίος μεσολάβησε και τελικά τον άφησαν ελεύθερο την πρώτη βραδιά. Όμως την επόμενη μέρα 26 Μαρτίου τον ξαναπήραν στο Φρουραρχείο. Και τον κράτησαν μέσα. Την επόμενη μέρα, 27 Μαρτίου, τους οδήγησαν στον τόπο εκτέλεση. Κανείς δεν ήξερε τίποτα. Η γυναίκα του άκουσε φασαρία στο δρόμο και βγήκε να δει τι συμβαίνει. Σοκαρισμένη ανακάλυψε ότι ανάμεσα σε άλλους οδηγούνταν και άντρας της για εκτέλεση. Τότε ο Πέτρος Κανόπουλος αφού τις είδε, έβγαλε το ρολόι του και προσπάθησε να το δώσει στη γυναίκα του. Όμως οι κομιτατζήδες δεν τον άφησαν, του το άρπαξαν από το χέρι. Το μόνο που μπόρεσε να κάνει, το τελευταίο πράγμα η οικογένεια του ήταν ότι έβγαλε το καπέλο του και τις χαιρέτησε. Και φώναξε στη γυναίκα του: "Γυναίκα Το παιδί μας, να προσέξεις το παιδί μας. Βάρος Το παιδί μας". Αυτά ήταν και τα τελευταία του λόγια. Οδηγήθηκε μπροστά στην βρύση που υπήρχε πίσω από το σημερινό Δημαρχείο του Άργους Ορεστικού, μιας κι εκεί ήταν ο τόπος εκτέλεσης.

Δεν τόλμησαν οι γυναίκες να παρευρεθούν στην εκτέλεση. Άκουσαν μόνο τους πυροβολισμούς. Η εκτέλεση έλαβε χώρα από βούλγαρους κομιτατζήδες. Δεν επέτρεψαν καν να γίνει η κηδεία. Φόρτωσαν όλους τους νεκρούς σε ένα κάρο και πήγαν τους πέταξαν σε ομαδικό τάφο. Πολύ αργότερα, τη δεκαετία του'50, όταν έγινε η εκταφή των οστών, κανείς δεν ήξερε ποιος είναι ποιος. Όμως ο Πέτρος Κανόπουλος, επειδή είχε ζήσει στην Αμερική, είχε βάλει χρυσά δόντια. Από κει αναγνώρισαν τον σκελετό και πήραν τον εαυτό του και το έβαλαν στο κοιμητήριο.

Όσο κι αν έψαξε αργότερα η σύζυγος του, δεν μπόρεσε να βρει καμία στοιχειοθετημένη κατηγορία. Μια αοριστία ότι ήταν εναντίον των Ιταλών και των Γερμανών.

Όμως ο Πέτρος Κανόπουλος δεν εκτελέσθηκε μόνος. Την ίδια μέρα εκτέλεσαν άλλους 6 συντοπίτες του. Όπως αναφέρεται στη Γενική Διοίκησις Μακεδονίας: «Α.Π. Υποδιοίκησις Χωροφυλακής Καστοριάς, αναφορά της 10/5/43:

Εις Άργος Ορεστικόν εξετελέσθηκαν άνευ παραπομπής εις δίκην οι κάτωθι κάτοικοι:

1). Ζιτσάκος ή Σγούρης Δημήτριος ετών 30

2). Κανόπουλος Πέτρος ετών 50

3). Βογιατζάκης Δαμιανός ετών 30

4). Αποστολίδης Ευάγγελος ετών 26

5). Αναστασιάδης ή Σαγκότσης Λάζαρος ετών 32

6). Αναστασιάδης Ιωάννης του Θωμά ετών 17

7). Μαυρίδης Ευλάμπιος ετών 40

Προς τιμήν του ο δρόμος στον οποίο βρισκόταν το σπίτι του ονομάστηκε από την Πολιτεία οδός Πέτρου Κανόπουλου.

Φωτογραφία 5: η οδός Πέτρου Κανόπουλου

ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ!

ΠΗΓΕΣ:

ΤΟ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΟΝ ΟΡΓΙΟΝ ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝ (1941- 1944)- ΕΜΜ. Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Προσωπικό αρχείο συνεντεύξεων και φωτογραφιών

ΑΦΑΝΕΙΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ- ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟ- ΗΛΙΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ

Φωτογραφία 1: Κάλτσεφ και Ραβάλλι στη δίκη τους

Ο Ηλίας Ελευθεριάδης γεννήθηκε το 1907 στον Πόντο και ήταν πολυμελής οικογένειας. Είχε άλλα δύο αδέλφια, τον Γιάννη και την Ανάστα (Αναστασία). Επίσης και ένας αδελφός που είχε μείνει στον Πόντο και χάθηκε εκεί πολεμώντας τους Τούρκους. Ήρθε στην Ελλάδα το 1923 με την ανταλλαγή των πληθυσμών. Στην αρχή της εδώ ζωής του επισκεφτόταν την αδελφή του Ανάστα στο Αμπελοχώρι, χωριό έξω από το Άργος Ορεστικό. Ο ίδιος έμενε στο Άργος Ορεστικό. Ασχολήθηκε με την γεωργία. Παντρεύτηκε την Άννα Τσινικλίδου και έζησαν στο Άργος Ορεστικό. Είχαν κάνει εννιά παιδιά, εκ των οποίων έζησαν τα έξι. Αυτά ήταν: η Κυριακή, ο Κωνσταντίνος, ο Αθανάσιος, ο Ιωάννης , ο Γεώργιος , και ο Ελευθέριος. Όλα τα παιδιά, προς τιμήν του πατέρα τους βάπτισαν τα αγόρια τους, τους γιούς τους με το όνομα του: ΗΛΙΑΣ.

Φωτογραφίες 2, 3: Ηλίας Ελευθεριάδης και Άννα Τσινικλίδου

Κάποια μέρα, στις 23 Μαρτίου 1943, ερχόμενος από το Αμπελοχώρι όπου είχε επισκεφτεί την αδελφή του, τον περίμεναν Βούλγαροι κομιτατζήδες στην γέφυρα του Αλιάκμονα. Τον άρπαξαν και τον μετέφεραν στις φυλακές τους που βρίσκονταν στο Άργος. Εκείνη την ημέρα οι κομιτατζήδες συνέλαβαν συνολικά στο Άργος Ορεστικό τους

1) Ευάγγελος Γιαγκόπουλος

2) Γεώργιος Μπακαΐμης

3) Στυλιανός Ιακωβίδης

4) Ευστάθιος Ευσταθιάδης

5) Ηλίας Ελευθεριάδης

6) Θεμιστοκλής Ζαΐμίδης

7) Αργύριος Γκούτιος

8) Μιχαήλ Μαγγιλιώτης

9) Αβραάμ Παυλίδης από τον συνοικισμό Βέρνης.

Έμειναν στην φυλακή για 7 ημέρες. Εκεί, έγραψε κι ένα γράμμα στη γυναίκα του στο οποίο φαινόταν ότι δεν είχε αυταπάτες για την εξέλιξη του. Σ’ αυτό το γράμμα, την παρακαλούσε, επειδή ήταν έγκυος στον γιο του, όταν γεννηθεί και αν είναι αγόρι, να τον ονομάσει Λευτεράκη, για να λειτουργήσει ως καλός οιωνός για να ελευθερωθεί η Ελλάδα από τους Βούλγαρους. Αυτό το γράμμα η Άννα το φυλούσε ως κόρη οφθαλμού στον κόρφο της ώσπου πέθανε, πολλά χρόνια αργότερα.

Οδηγήθηκαν στο βουλγαρικό φρουραρχείο. Εκεί, ο αρχικομιτατζής φρούραρχος τους ρώτησε αν είναι Μακεδόνες ή Έλληνες. «Είμαστε όλοι Έλληνες», του απάντησαν φωνάζοντας. Κατόπιν τους οδήγησαν κοντά στο τότε Νεκροταφείο της Καστοριάς. Τότε αυτό βρισκόταν πέρα από την Καστοριά, προς τον Απόσκεπο. Εκεί ήταν και ο τόπος εκτέλεσης των κρατουμένων. Τους έστησαν, μπροστά στο απόσπασμα, και τους τουφέκισαν.

35 χρονών ήταν ο Ηλίας όταν εκτελέστηκε. Όταν μαθεύτηκε το νέο, με θρήνους μεγάλους κίνδυνο της ζωής της, η Άννα, σε κατάσταση προχωρημένης εγκυμοσύνης πήγε να ζητήσει το σώμα του συζύγου της να το θάψει. Την έβαλαν μέσα στην φυλακή και την χτύπησαν. Ξανά και ξανά. Όμως επέζησε και αυτή και το παιδί της. Φυσικά δεν της έδωσαν το σώμα. Και όταν αυτή ζήτησε το παλτό του, τον έβγαλαν και του το πήραν. Και λοιδορώντας την, στο τέλος της το πέταξαν στα μούτρα. Όλα τα σώματα των εκτελεσθέντων τα έριξαν σε μία τρύπα εκεί στο νεκροταφείο. Πολλά χρόνια αργότερα κατάφεραν οι συγγενείς να ανακτήσουν τα οστά τους.

Οι εκδοχές που έμαθε αργότερα η οικογένειά του για το λόγο της εκτέλεσης, ήταν διάφορες. Η πρώτη ήταν ότι απλώς κίνησε τον φθόνο των κομιτατζήδων, ή άλλων δοσίλογων της εποχής. Επειδή είχε το καλύτερο ζευγάρι βουβάλια για όργωμα, κάποιος το επιβουλεύτηκε και εκτελώντας τον, τα άρπαξε. Εξ’ άλλου η ζωή των Ελλήνων εκείνη την εποχή βρισκόταν σε διαρκή κίνδυνο και δεν είχε καμία αξία. Η πιο σημαντική, και μάλλον πιο ρεαλιστική εκδοχή όμως ήταν ότι το σπίτι του, ευρισκόμενο στην άκρη τότε του Άργους, προσέφερε φιλοξενία σε στρατό και αντάρτες που πολεμούσαν για την Εθνική Αντίσταση. Η Άννα και ο Ηλίας πολύ συχνά δέχονταν στρατιώτες και αντάρτες και τους φίλευαν με ό, τι είχαν στο σπιτικό τους. Κι επειδή το σπίτι είχε και στάβλο, περιποιούνταν και τα άλογά τους. Οπότε ήταν σεσημασμένος ο Ηλίας. Ίσως η σύλληψη και εκτέλεσή του να ήταν αποτέλεσμα συνδυασμού των παραπάνω εκδοχών.

Προς τιμήν αυτού του αφανούς ήρωα, η Πολιτεία ονόμασε μία οδό με το όνομά του.

Φωτογραφία 4: η πινακίδα της οδού που φέρει το όνομα του Ηλία Ελευθεριάδη

ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ!

ΠΗΓΕΣ:

ΤΟ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΟΝ ΟΡΓΙΟΝ ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝ (1941- 1944)- ΕΜΜ. Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Προσωπικό αρχείο συνεντεύξεων και φωτογραφιών

Δευτέρα 28 Δεκεμβρίου 2020

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΟΥΝΑΣ

Η Καστοριά αποτελεί από τους λίγους μοναδικούς πλέον τόπους όπου γίνεται η επεξεργασία γούνας και δέρματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Έως ακόμα και σήμερα η οικονομία της εξαρτάται επί το πλείστον από την βιομηχανία της γούνας.

Η γούνα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ιστορία. Για χιλιάδες χρόνια, η γούνα ήταν ένα υλικό που αντέχει στη δοκιμασία του χρόνου. Ευρήματα υπάρχουν από 170.000 πριν την εποχή μας. Από τη «μεταδοτική μαγεία», σε έναν τρόπο να διατήρησης της σωματικής θερμότητας, σε μια δήλωση μόδας, έως και την επίδειξη της οικονομικής ευρωστίας, η γούνα έχει χρησιμοποιηθεί με διάφορους τρόπους σε όλη την ιστορία. Η γούνα πίστευε κάποτε ότι είχε «μεταδοτική μαγεία». Τι σημαίνει αυτό? Οι κυνηγοί στην πρώιμη ιστορία συνήθιζαν να πιστεύουν ότι το να φορούν τη γούνα ή το δέρμα ενός συγκεκριμένου ζώου θα τους έδινε μια ιδιαίτερη σύνδεση με αυτό το ζώο. Εάν για παράδειγμα φορούσαν το δέρμα μιας λεοπάρδαλης, θα κέρδιζαν την ταχύτητα και τη νοημοσύνη της. Θα τους καθοδηγούσε στο ταξίδι τους στη ζωή.

Εικόνα: πρωτόγονος ιερέας ενδεδυμένος με γούνα

Από την αυγή της ανθρωπότητας λοιπόν, αποτέλεσε το κυριότερο υλικό ένδυσης για την προστασία του σώματος και την αποφυγή του κρύου. Τα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά ήταν τα ίδια που κυνηγιούνταν και χρησιμοποιούνταν για τροφή. Με το πέρασμα των αιώνων, εξευγενίζονταν η γούνα και οι λεπτότερες και πιο εξωτικές γούνες ήταν ένα σύμβολο ευημερίας και κατάστασης στις αρχαίες κοινωνίες της Ελλάδας. Από τότε εκτιμούνταν από τους Έλληνες. Τα γούνινα εξωτερικά ενδύματα φοριούνταν μόνο από τις ανώτερες τάξεις, καθώς και σε τελετές. Πολύ αργότερα, καθώς ανακαλύφθηκε και εξελίχθηκε η υφαντουργική, η γούνα κάπως παραγκωνίστηκε και πλέον γουναρικά φορούσαν μόνο οι πένητες και οι σκλάβοι. Κακής ποιότητας γουναρικά βέβαια, επειδή τα υψηλής ποτέ δεν έχασαν την αξία τους και ήταν και άπιαστο όνειρο για τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Η γούνα ξαναβρήκε την χαμένη της αίγλη από τα χρόνια της ίδρυσης της βυζαντινής αυτοκρατορίας, και συγκεκριμένα όταν η Κωνσταντινούπολη έγινε η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας.

Για χιλιάδες χρόνια, η επεξεργασία της αποτέλεσε μια τέχνη που μεταφέρονταν από το δάσκαλο στο μαθητή, οι οποίοι ήταν συνήθως πατέρας και γιος, και παρέμενε στην κληρονομιά της οικογένειας. Στο πέρασμα των αιώνων εξελίχθηκε σε τέχνη υψηλής ραπτικής, με τους επί κεφαλής των εταιριών να κάνουν τα αδύνατα δυνατά ώστε να αποφύγουν την πρόωρη αποκάλυψη ακόμα και την κλοπή των σχεδίων τους από τους ανταγωνιστές τους. Η γούνα πλέον αναδεικνύεται σε εξαιρετικό έργο τέχνης και είναι εντελώς φυσικό υλικό μόδας που χαρακτηρίζεται ως ανανεώσιμος πόρος με εξαιρετικές θερμικές ιδιότητες. Παράλληλα, είναι εξ’ ολοκλήρου βιοαποικοδομήσιμη με αμελητέες επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Η μακρά ιστορία της γούνας στην Καστοριά έχει παράξει τεράστιες τεχνικές ικανότητες, δεξιότητες και γνώσεις. Ως στοιχείο, καταγράφεται εδώ και 6 αιώνες περίπου κατά τον 14ο αιώνα, αλλά είναι πολύ πιθανόν οι κάτοικοι της περιοχής να επεξεργάζονταν δέρματα από τους αρχαίους και ακόμα πιο παλιούς χρόνους, δεδομένου του ότι η μορφολογία της περιοχής ήταν ανέκαθεν πλούσια σε άγρια ζωή και κυνήγι, και τίποτα δεν πήγαινε χαμένο. Αναφορές επίσης υπάρχουν περίπου από τον 10^ο αιώνα, ο 14ος αιώνας όμως αποτελεί ξεκάθαρο ορόσημο επειδή η πόλη ήταν γνωστή για την παραγωγή και παροχή των γούνινων πανωφοριών των αξιωματικών του Βυζαντίου, που γίνονταν αποκλειστικά από δέρμα ερμίνας. Η ηγεσία και τα μέλη της αυτοκρατορικής αυλής φορούσαν τα γουναρικά τους ως δημόσια εμφάνιση υψηλού κύρους.

Αρχικά, την τέχνη την ανέπτυξαν οι Καστοριανοί που δούλευαν στην Κωνσταντινούπολη εκείνη την εποχή. Εκεί, η τέχνη της γουνοποιίας και το εμπόριο της γούνας άνθισαν επειδή η γούνα ήταν απαραίτητο στοιχείο στις οθωμανικές στρατιωτικές στολές, καθώς και στα ρούχα των αυλικών και των αξιωματούχων των σουλτάνων. Και ήταν αναμενόμενο οι Καστοριανοί να την φέρουν πίσω στην πατρίδα τους. Αυτό συνέβη όταν μετά την Άλωση της Πόλης, έφυγαν οι Καστοριανοί, όπως και οι εξόριστοι του Βυζαντίου, βρέθηκαν στην Καστοριά. Και βρήκαν πρόσφορο έδαφος για να αναπτύξουν την τέχνη τους. Σ’ αυτό συνέβαλε και η ύπαρξη της λίμνης που εφοδίαζε με άφθονο νερό τα βυρσοδεψεία. Η πρωτοτυπία των Καστοριανών συνίσταται στο γεγονός ότι εφόσον δεν υπήρχε η αναλογικά μεγάλη προσφορά σε σύγκριση με τη ζήτηση σε δέρματα, οι Καστοριανοί άρχισαν να αξιοποιούν όλα τα γουνοφόρα μέρη του ζώου, όπως πόδια και ουρές κάτι που δεν ίσχυε νωρίτερα.

Η αληθινή όμως άνθιση άρχισε περίπου 200 χρόνια μετά, κατά τον 16ο αιώνα, όταν οι έμποροι γούνας άρχισαν να εισάγουν πρώτες ύλες από το εξωτερικό, τις επεξεργάζονταν στο χέρι με πολύ απλά εργαλεία, έφτιαχναν όμορφα γουναρικά που τα διένημαν στην Ευρώπη όπου απ’ άκρη σ’ άκρη γίνονταν ανάρπαστα. Τότε, τον 16ο αιώνα δηλαδή, οι πρώτοι έμποροι από την Καστοριά εγκαταστάθηκαν στη Γερμανία και την Ρωσία. Τότε η γούνα αποτελούσε και τεκμήριο αναγνωρισιμότητας της κοινωνικής ανωτερότητας πράγμα που βοηθούσε στην περεταίρω ζήτησή της. Τότε, και συγκεκριμένα το 1574 υπάρχει η πρώτη γραπτή αναφορά στην ισχυρότατη συντεχνία των Καστοριανών γουνοποιών. Πρόκειται για ένα Πατριαρχικό σιγγίλιο με το οποίο ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ ανέθεσε τον έλεγχο της περιουσίας των Ιερών Μονών του Αγίου Όρους σ’ αυτήν την περίφημη συντεχνία των Καστοριανών γουναράδων της Κωνσταντινούπολης. «Παρεκινήσαμεν αυτούς και προετρεψάμεθα αναδειχθήναι την επιτροπικήν διοίκισιν και επιστασίαν της μονής ταύτης και πάντα κόπον και αγώνα και μόχθον καταβαλείν αφειδώς εις λυσιτέλειαν και ωφέλειαν του ιερού τούτου και σεβασμίου Μοναστηρίου (...)» - ΙΕΕ, Τόμος ΙΑ΄σ.191

Άλλη μία μαρτυρία, του Μητροπολίτη Καστοριάς Ιωακείμ Λεπτίδη αναφέρει ότι σε γραπτό που είχε ανακαλύψει (χωρίς περεταίρω πληροφορίες) η τέχνη της γουνοποιίας μεταφέρθηκε στην Καστοριά στις αρχές του 17ου αιώνα. Μάλιστα, δύο αδέλφια, ο Γεώργιος και Ευστάθιος Παπαϊωάννου εκ Καστοριάς έσωσαν τα παιδί ενός Εβραίου που κινδύνευσε να πνιγεί στη λίμνη Ορεστιάδα. Εις ένδειξη της απέραντης ευγνωμοσύνης του, ο Εβραίος τους έστειλε στη Ρουμανία σε κάποιους φίλους του ώστε να διδαχθούν την τέχνη. Και ερχόμενοι πίσω στον τόπο τους έφεραν και τις γνώσεις τους. Αργότερα στον 17^ο αιώνα, ο τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή (Evliya Çelebi) που επισκέφτηκε την Καστοριά το 1650, την χαρακτήρισε τόπο με πλούσιους γουνοποιούς, οργανωμένους σε συντεχνία, οι οποίοι για να επιδείξουν τον πλούτο τους, έχτιζαν και συντηρούσαν από μια εκκλησία η κάθε οικογένεια. Και οι εκκλησίες πλήθαιναν και ήταν 70, και ήταν γεμάτες από τάματα γουνοποιών. Ακόμα και το βλάχικο χωριό Κλεισούρα κατοικούνταν στο μεγαλύτερο ποσοστό από γουναράδες. Ο Antoine Olivier, ένα ταξιδευτής του 17ου αιώνα, αναφέρει στα ημερολόγιά του ότι οι γυναίκες της Κωνσταντινούπολης της εποχής εκείνης, είχαν στην γκαρνταρόμπα τους περίπου 12 κομμάτια από γούνινα πανωφόρια η κάθε μια, που κόστιζαν ολόκληρη περιουσία. Η γούνα τότε αποτελούσε το εσωτερικό των πανωφοριών, καθώς και μερικώς εξωτερικά στολίσματα, όπως μανσέτες, τσέπες και γιακάδες. Καθώς επίσης και ότι οι έχοντες και κατέχοντες και ικανοί να αποκτήσουν, ιδιαίτερα στην Έλληνες Κωνσταντινούπολη φορούσαν τις γούνες δύο και τρεις μαζί, τη μία πάνω στην άλλη. Όπως παρατηρεί αρκετά αργότερα ο Γεώργιος Βυζυηνός «αυτή τη ματαιόδοξη τάση επιδείξεως της διοικητικής και οικονομικής αριστοκρατίας της Κωνσταντινοπόλεως εκμεταλλεύθηκαν οι Έλληνες γουναράδες και δημιούργησαν το προσοδοφόρο επάγγελμα και εμπόριο που απλώνονταν και έξω από τα σύνορα της αυτοκρατορίας, στην Αυστρία, στην Ουγγαρία, στην μακρινή Ολλανδία».

Εικόνα: Καστοριανό παραδοσιακό γούνινο παλτό με εσωτερική γούνα

Τα Καστοριανά γουναρικά ήταν τα καλύτερα και πιο αναζητήσιμα. Οι Καστοριανοί γουνοποιοί είχαν ιδρύσει και συντεχνία στην Πόλη, με το όνομα «Ρουφέτιον των Γουναραίων». Και ήταν η ισχυρότερη από όλες τις υπόλοιπες. Ιδιαίτερα δυναμική και δραστήρια, χρησιμοποιούμε τις δυνατότητές της τελώντας κοινωφελή έργα. Μάλιστα ένα όνομα πολύ γνωστό της εποχής ήταν ο Μανωλάκης ο Καστοριανός ο «αρχιγούναρης», κατά κόσμον Εμμανουήλ Μάνος, που τέλεσε πρόεδρος του Συνδικάτου Γουνοποιών Κωνσταντινούπολης. Ήταν ο επίσημος προμηθευτής γουναρικών του Μεχμέτ Δ’. Υπήρξε και αληθινός ευεργέτης, χτίζοντας σχολεία στην Πόλη, την Άρτα, Πάτμο και την Χίο.

Και οι φτωχοί Έλληνες των εποχών εκείνων φορούσαν γουναρικά, που όμως ήταν φτιαγμένα από «ευτελή» και πολύ φθηνά υλικά. Η πρώτη ύλη αποτελούνταν συνήθως από δέρμα λαγών, τσακαλιών και προβάτων. Από τότε και κατά τον επόμενο αιώνα, τον 18ο, η γούνα κατέκτησε τον κόσμο. Πέραν της ανωτερότητας, αποτελούσε και σημάδι κομψότητας, οπότε και επιβλήθηκε με ταχύτητα αστραπής ανάμεσα στους «καλούς» κύκλους, όπως και στους πιο ταπεινούς, όνειρο να την αποκτήσουν. Το αποτέλεσμα ήταν να εφαρμοστεί απαγόρευση κατασκευής και πώλησης των γουναρικών με σουλτανικό διάταγμα το 1713 λόγω «σπανίς γουνών». Κι έτσι επινοήθηκαν οι χορδάδες.

Εικόνα: μεταγενέστερη, ράψιμο χορδάδων

Οι χορδάδες αποτελούν καθαρά Καστοριανή επινόηση, η οποία πραγματοποιήθηκε στην προσπάθεια να γίνουν εκμεταλλεύσιμα και τα παραμικρά κομμάτια πρώτης ύλης. Μ’ αυτήν τη μέθοδο, τα αποκόμματα που οι άλλοι γουνοποιοί πετούσαν, γίνονταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά. Σ’ αυτό συνέβαλαν ένα σωρό τεχνίτες, όπως ο διαλογέας, ο κόφτης, ο χρωματιστάς και ο σταματωτής, ώσπου να έρθει για τέλη διαμόρφωση το παλτό. Ακόμα και οι χορδάδες ξεπουλούσαν. Οι εθνικές ευεργεσίες δε σταμάτησαν καθόλου όμως. Ο Πατριάρχης Σωφρόνιος, κατά το 1780 ανέθεσε στο Ρουφέτιον την επιστασία της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Πάτμο, και μάλιστα κατόπιν ιδιαίτερης απαίτησης των ίδιων των μοναχών της.

Αργότερα, κατά τον 19ο αιώνα, σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη κρίση στον κλάδο της γούνας μεταξύ του 1825- 1850 όπως πληροφορεί ο Βυζάντιος Σκαρλάτος. Υπαίτια ήταν η αλλαγή της ενδυμασίας. Μ’ αυτήν την αφορμή σημαντικός αριθμός κατοίκων της περιοχής της Καστοριάς ταξίδεψε και εγκαταστάθηκε στα μεγάλα βιομηχανικά και αστικά κέντρα του κόσμου και βοήθησε στη διάνθιση του εμπορίου της γούνας. Η ζήτηση πλέον ήταν πολύ μεγαλύτερη από την προσφερόμενη ποσότητα. Αυτό που δημιουργούνταν ως επί το πλείστον, ήταν τα εσωτερικά μέρη των ανδρικών παλτών που καλύφθηκαν με γούνα και τα εξωτερικά μέρη ήταν κατασκευασμένα από άλλα υλικά. Επίσης, γυναικεία παλτά ολόκληρα, καθώς και τμήματα αυτών όπως η φούστα, οι καρποί των μανικιών και τα κολάρα στο λαιμό. Μέγας έμπορος γουναρικών των χρόνων εκείνων ήταν ο Νικόλαος Σκουφάς, γνωστός από την ενεργό συμμετοχή του στην Φιλική Εταιρεία. Ακόμα ένας πολύ γνωστός Καστοριανός γουνέμπορος ήταν και ο Παναγιώτης Παπαναούμ που υπηρέτησε και ως Πρόξενος της Ελλάδας στη Βιέννη, και υπήρξε μέγας ευεργέτης της Καστοριάς, χτίζοντας σχολεία, και της Ελλάδας, χρηματοδοτώντας την Κριτική Επανάσταση το 1866. Αλλά, και στην υπόλοιπη Ευρώπη υπήρχαν Καστοριανοί γουνοποιοί και γουνέμποροι που υπήρξαν μεγάλοι ευεργέτες, όπως ο Γεώργιος Καστριώτης, που ήταν αξιωματούχος του ηγεμόνα της Ουγγαροβλαχίας Κωνσταντίνου Μπασαράμπα Μπραγκοβάνου, και ίδρυσε Σχολή στην Καστοριά. Επίσης, ο Χριστόδουλος Ζάχος, που γεννήθηκε το 1803 στην Καστοριά. Γόνος άπορης οικογένειας, κατάφερε και με την προκοπή του δεν ξέχασε τον τόπο του. Χρηματοδότησε πολλά σχολεία της πατρίδας του. Ανάλογα συμπεριφέρθηκαν και άλλοι μεγάλοι ευεργέτες γουναράδες, όπως οι αδελφοί Εμμανουήλ, που υπήρξαν συνεργάτες του Ρήγα Φεραίου, και τόσοι άλλοι.

Και επήλθε μια ακόμα κρίση το 1880. Και συνέβη το πρώτη κύμα μετανάστευσης των Καστοριανών. Τα καράβια για την Αμερική γέμισαν, και η Νέα Υόρκη άρχισε να υποδέχεται τους γουναράδες. Και ήρθε η στιγμή που η γούνα ξαναπήρε την θέση που της άρμοζε στην κορυφή της μόδας. Ως τότε, όλα γινόταν χειροκίνητα, με παλαιότατα εργαλεία, αλλά με την ραγδαία εξάπλωση της ήταν επιτακτική ανάγκη η τέχνη να εκσυγχρονιστεί.

Εικόνα: ραμμένο στο χέρι με παμπάλαια εργαλεία

Έτσι, παρουσιάστηκε το 1884 η τεχνική συρραφής των μοσχευμάτων στην Καστοριά. Τότε ήταν που εισήχθη η πρώτη ραπτομηχανή γούνας στην Ελλάδα, και ξεκίνησε η βιομηχανοποίηση του κλάδου.

Εικόνα: μηχανή 1884

Άρχισε η βιομηχανοποίηση της πλέον. Βέβαια, ακόμα και σήμερα, μεγάλο μέρος της διαδικασίας γίνεται με το χέρι. Η βιομηχανία γούνας εξελίχθηκε σε μεγάλο βαθμό χάρη στη σωστή τεχνική και την τέχνη των Καστοριανών γουναράδων. Παρόλα αυτά, δεν έλειψαν οι γουνέμποροι που σε κάθε περίπτωση και δοθείσης της ευκαιρίας βοηθούσαν το Γένος και τους αγώνες τους. Έτσι, ο γουνέμπορος Κωστάκης Πουλιόπουλος που δραστηριοποιούνταν στο Λονδίνο, μέσα στους χορδάδες έκρυβε ρούχα για τους Μακεδονομάχους, και προσέφερε την οικία του ως τόπο συνάντησής τους. Συνεχίζοντας την ιστορία της, η γούνα συναντάται σε ένα μεγάλο κέντρο της εποχής, στη Λειψία.

Εικόνα 4: γουναράδες γύρω στα 1900

Εκεί από τον 19ο αιώνα βρίσκονταν 100 Έλληνες γουνοποιοί και γουνέμποροι. Τον επόμενο αιώνα, όπως αναφέρει ο Εμίλ Μπρας το 1925 από τη Λειψία δεν έλειπαν οι Καστοριανοί που με την γραφική τους ενδυμασία αναζωογονούσαν τους δρόμους της Λειψίας. πίσω στην πατρίδα, οι Καστοριανοί ιδρύουν τον Σύνδεσμο Γουνοποιών «ο προφήτης Ηλίας», για την καλύτερη προάσπιση των συμφερόντων τους.

Εικόνα: σύνδεσμος γουνοποιών

Η εξάπλωση της γούνας συνεχίστηκε και στον επόμενο αιώνα, και σ’ αυτό συνέβαλε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η γούνα δε σταμάτησε να εξελίσσεται και η Καστοριά κατόρθωσε ιδιαίτερα στο τέλος του, να καθιερωθεί ως το παγκόσμιο κέντρο επεξεργασίας της γούνας. Μεταπολεμικά, και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου, άρχισε η μετανάστευση των Ελλήνων και δη των Καστοριανών. Έτσι, κατά το τέλος της δεκαετίας του 1940 χιλιάδες Καστοριανοί κατέφθασαν στη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ, βρίσκοντας πρόσφορο έδαφος για να στήσουν τις γουνοποιητικές επιχειρήσεις τους. Υπερατλαντικά, το κέντρο γούνας ήταν η Νέα Υόρκη, ενώ στην Ευρώπη, οι σημαντικότερες συμφωνίες και αγοραπωλησίες γίνονταν στην Φρανκφούρτη. Είτε στο εξωτερικό, είτε στη μητροπολιτική Καστοριά, οι οικογενειακές επιχειρήσεις δούλευαν ασταμάτητα μέρα και νύχτα για να καλύψουν την ολοένα αυξανόμενη ζήτηση.

Στη δεκαετία του 1950, πολλοί ηθοποιοί και άνθρωποι του θεάματος φορούσαν πολυτελή γούνινα παλτά τόσο στις ταινίες τους όσο και στην ιδιωτική τους ζωή. Ως εκ τούτου, οι τιμές της γούνας άρχισαν να αυξάνονται σταδιακά. Μετά από αυτές τις εξελίξεις, οι σχεδιαστές άρχισαν να δημιουργούν πιο ευκολοφόρετη εμφάνιση με γούνες. Τα γούνινα παλτά παρήχθησαν κοντά και τα γούνινα μπουφάν άρχισαν να φοριούνται κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Κατά τις δεκαετίες ’70 και '80, πολλές μικρές επιχειρήσεις παραγωγής γούνας άρχισαν να λειτουργούν στην πόλη. Περίπου 6.000 με 15.000 εργάτες. Θα μπορούσε και να ονομαστεί η Χρυσή Εποχή της Καστοριάς. Κατά τη διάρκεια των ετών αυτών, οι Καστοριανοί είχαν το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα, και μάλιστα κάποια χρόνια ήταν η κλίμακα παγκόσμια. Εκείνες τις δεκαετίες, η επίσημη έναρξη του “pret a porte”, της επίδειξης δηλαδή στην Καστοριά, ξεκινούσε στην πιο σημαντική μέρα της πόλης: 11 Νοεμβρίου, αφιερωμένη στον Άγιο Μηνά που είναι και ο Πολιούχος προστάτης της, καθώς και ημέρα μνήμης, εφόσον γιορτάζει τα Ελευθέριά της από τον οθωμανικό ζυγό. Καθοριστική η ημέρα εκείνη, καθώς όλος ο κόσμος μετέβαινε στους ιερούς ναούς για την δοξολογία, και κυρίως στον Άγιο Μηνά στο Ντολτσό, που ασφυκτιούσε από την πολυκοσμία. Οι κυρίες όλες λοιπόν, τότε λάνσαραν τα νέα μοντέλα που τους είχαν ράψει οι σύζυγοί τους αποκλειστικά γι’ αυτές Έτσι γέμιζαν οι αυλόγυροι των εκκλησιών και οι δρόμοι για την γιορτή με πρωτότυπα σχέδια σε δέρμα βιζόν, αλεπού, Αστραχάν και τόσες άλλες πανάκριβες πρώτες ύλες, σε κάθε φυσική απόχρωση. Οι κυρίες προσπαθούσαν να κάνουν τη μεγαλύτερη κατά το δυνατό εντυπωσιακή εμφάνιση, ώστε αργότερα να αποτελέσουν θέμα συζήτησης στα «καλά» σαλόνια της πόλης. Το τσουχτερό κρύο της εποχής ήταν καλός σύμμαχός τους, καθώς ένιωθαν άνετα μέσα στο ζεστό, πολύτιμο, μοναδικά πρωτότυπο πανωφόρι τους. Μη έχοντας μεγάλες δυνατότητες διαφήμισης και επιλογής, αυτού του είδους οι «συζητήσεις» ήταν ό, τι καλύτερο μπορούσαν να κάνουν για να αποσπάσουν θερμές κριτικές για την οικογενειακή επιχείρηση. Και από στόμα σε στόμα να γίνει γνωστή η νέα κολεξιόν. Για την προώθηση του προϊόντος της γούνας τότε αποφασίστηκε και θεσπίστηκε ο θεσμός της Έκθεσης Γούνας. Πολύ επιτυχημένος, σύντομα έγινε παγκόσμιος με εκθέτες Καστοριανούς αλλά και ενδιαφερόμενους πελάτες από όλο τον κόσμο. Η 1^η Έκθεση έλαβε χώρα στις 22 Μαΐου 1976, τα εγκαίνιά της έγιναν στο Πνευματικό Κέντρο της Καστοριάς, ενώ τα εκθέματα παρουσιάστηκαν στις 3 αίθουσες της Λέσχης Γουνοποιών που στεγάζονταν τα γραφεία του Συνδέσμου Γουνοποιών Καστοριάς.

Εικόνα 7: εγκαίνια 1^ης έκθεσης και φωτογραφία από γκαλά

Παράλληλα, εκείνη την περίοδο, ή και λίγο πιο νωρίς, δημιουργήθηκε και η Τεχνική Σχολή Μαθητείας και Γουνοποιίας της Καστοριάς, με στόχο την εκπαίδευση και εξειδίκευση των μελλοντικών γουνεργατών στην τέχνη της γουνοποιίας. Όμως η γούνα αποτελούσε πάντα οικογενειακή υπόθεση και η τεχνική της ήτα επτασφράγιστο μυστικό. Έτσι, κάθε επιχείρηση είχε τους δικούς της τεχνίτες που προτιμούσαν «να τους κοπεί το χέρι» παρά να διδάξουν μυστικά αλλού. Και η τέχνη, όταν ήταν απαραίτητο, διδάσκονταν στους οικείους τους. Η τέχνη έπρεπε να μη γίνει γνωστή και φύγει από την πόλη. Αλλά η μεγάλη άνθησή της υπαγόρευε και την πρόσληψη πολλών χεριών, και εφόσον μπορούσαν να είναι διδαγμένα από πριν, τόσο το καλύτερο.

Εικόνα: πτυχιούχοι της Σχολής μαθητείας και γουνοποιίας Καστοριάς το 1970 Διαφαίνονται οι : Χρήστος Μήτρας, Δημήτρης Τόσκος, Γρηγόρης Πανταζής, Δημήτρης Μαυροβίτης, Δόκαλος Λουκάς, Παπαγεωργίου Κώστας, Ιερόπουλος Χρόνης, Πριονίδης, Πελαγίδης (Καθηγητής), Μασιακός (Καθηγητής), Κοκκαλένιος Μάκης

Ακόμα και στη σημερινή εποχή, που η παγκόσμια οικονομική κρίση έχει υπεισέρθει για τα καλά στη ζωή μας και ανταγωνίζεται αυτήν την θλιβερή εγχώρια, έχουν ενισχύσει και την κρίση στον κλάδο της γούνας. Παρόλα αυτά, οι εναπομείναντες Καστοριανοί γουνοποιοί δεν το βάζουν κάτω, δεν κάνουν έκπτωση στις δεξιότητές τους, και ποτέ στην ποιότητα των γουναρικών τους. Γιατί όταν λέμε Ελληνική γούνα, το μυαλό μας ταξιδεύει κατευθείαν στην Καστοριά, που είναι συνώνυμη της παράδοσης, της ποιότητας και ταυτόχρονα του εκσυγχρονισμού στο αέναο αυτό προϊόν.

Τα περισσότερα δέρμα τα πωλούνται σε δημοπρασία σε εμπόρους, κατασκευαστές και μεσίτες τους. Τα κύρια κέντρα δημοπρασιών είναι η Νέα Υόρκη , το Μόντρεαλ και η Αγία Πετρούπολη .

Ως κλάδος που απαρτίζεται στο μέγιστο ποσοστό από ορθόδοξους Έλληνες, δεν μπορούσε να μην έχει τον προστάτη της Άγιο. Ο Προφήτης Ηλίας είναι ο προστάτης των γουνοποιών και γουνεργατών. Τον θωρούμε ντυμένο πάντα τη μηλωτή, το δέρμα προβάτου. Δεν το αποχωριζόταν ποτέ, παρά μόνο στο τέλος, που κατά την πορεία του στον ουρανό, το άφησε να πέσει στα χέρια του Ελισαίου. Στην ιστορία του, με την προβιά του κτύπησε τον ποταμό Ιορδάνη. Αμέσως σχίστηκε στο μέσο και έγινε δρόμος και πέρασε στην απέναντι όχθη με τον Ελισαίο και άλλους πενήντα ανθρώπους. Η μνήμη του τιμάται με κάθε μεγαλοπρέπεια από τους Καστοριανούς της 20η Ιουλίου.

Εικόνα 8. Και 8.1: προφήτης Ηλίας και λογότυπο του συνδέσμου γουνοποιών

Η βιομηχανία διατηρεί παραδοσιακές μορφές επεξεργασίας. Τα μυστικά της τέχνης της γούνας κληρονομήθηκαν από γενιά σε γενιά με αποτέλεσμα τη σύγχρονη εξέλιξη της βιομηχανίας να ολοκληρωθεί για να μην απομακρυνθεί από την παράδοση, έτσι ώστε η παραγωγή να διατηρήσει την ιδιαιτερότητα που την κάνει να ξεχωρίζει στη διεθνή αγορά. Επομένως, κάθε γούνα είναι μοναδική και είναι ο δημιουργός και όσοι φορούν ένα έργο υψηλής ποιότητας και τεχνικής. Κι αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει ποτέ.

Μέχρι πολύ πρόσφατα, ο συνεχόμενος θόρυβος των ραπτομηχανών ακουγόταν σε κάθε σπίτι. Η πόλη βούιζε από τις χιλιάδες μηχανές. Έξω από τα εργαστήρια, μεγάλες ξύλινες τάβλες με δέρματα λεπτοδουλεμένα και καρφωμένα πάνω σ’ αυτές, στέγνωναν στον ήλιο. Αυτή ήταν μια πολύ γνώριμη εικόνα, συνυφασμένη με την καθημερινότητα της πόλης. Στην Καστοριά μπορούσε ουσιαστικά ο περιπατητής να περπατήσει στο βιζόν.

Εικόνα: ράψιμο και σταμάτωμα δερμάτων

Πολύ λίγο φαίνεται να έχει αλλάξει σε εξακόσια χρόνια.

Εικόνα: ο αείμνηστος κ. Συμεών Αναγνώστου ράβει στο τεζιάκι, δεκατία '90.

Εικόνα: Χαρακτηριστικό εργαστήριο γούνας στα τέλη της δεκαετίας '40. Ο κύριος Συμεών Αναγνώστου στο κέντρο.

Εικόνα: Χαρακτηριστικό εργαστήριο επεξεργασίας γούνας στην Καστοριά αρχές της δεκαετίας . Ο 1ος αριστερά ο κ. Δημήτριος Σπύρου και δεξιά διακρίνεται ο κ. Βαγγέλης Τσούμας.

Στην παγκόσμια οικονομία του 21ου αιώνα, το πολυτελές γούνινο παλτό πλήρους μήκους υπόκειται σε διάφορες διαδικασίες ταυτοποίησης αι πιστοποίησης, ως εμπόρευμα και σημάδι της ελίτ και του υλικού πλούτου σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Αυτό που διαφέρει σημαντικά στις αρχές του 21ου αιώνα, είναι ότι τα ενδύματα γούνας, ειδικά εκείνα που φορούν οι γυναίκες, υπόκεινται τώρα σε έντονο έλεγχο για τους κινδύνους που θέτουν στην οικολογική σταθερότητα του πλανήτη. Η πολιτική και η μόδα γούνας έχουν γίνει τόσο αλληλένδετες στο σύγχρονο περιβάλλον που είναι αδύνατο να συζητηθούν μόδα γούνας χωρίς αναφορά σε οικολογικούς αγώνες.

ΠΗΓΕΣ

Ιστός:

http://abelfurs.store

https://www.ankas.gr/index.php/2011-05-16-14-40-01.html

https://aquamarine-moscow.ru

https://beyazura.com

https://blogs.getty.edu

https://en.wikipedia.org

https://fashion-history.lovetoknow.com

https://geonews.gr

https://sentra.com.gr/

https://u.osu.edu/clotheslines